Theun de Vries; een schrijversleven 1907-1945 – Jan van Galen

Kwam ik bij toeval dit dikke boek (Aspekt 2011) in de biep van Amersfoort tegen. En dan te bedenken dat dit nog maar de helft is. Ik kan het me niet permitteren om hier heel langzaam doorheen te gaan maar ja, het is ook wel weer leuk en noodzakelijk in het leven van een Theun de Vries- lezer (waarvan er niet al te veel meer bestaan).

Het boek is helder geschreven en begint zoals het een biografie betaamt met de afkomst en jonge jaren in de Vriese Wouden. Zijn vader zat in de zuivelhandel en heeft zelfs tijdelijk een zuivelfabriekje op Texel gehad, De Vries deed de MULO en heeft daarna op het Gymnasium gezeteng. Ondertussen was hij begonnen met het schrijven van gedichten. Dat Gymnasium heeft hij  niet afgemaakt. Hij is in het bibliotheekwerk terecht gekomen, heeft daar opleidingen voor gedaan en kwam na omzwervingen door het land Sneek terecht. Onderhand had hij een vriendin met wie hij uiteindelijk is getrouwd: Aafke Maria Vernes. De Vries probeerde contacten te krijgen met allerhande schrijvers uit zijn tijd als Bloem,  Coster, Marsman, ter Braak. Na de publicatie van Rembrandt (1931) barst er discussie los over zijn schrijverschap en hoe dat te plaatsen. Door ter Braak en du Perron (Forum) wordt hij wat denigrerend in de hoek van Coster gedrukt. Overigens was de Vries in deze periode wel een soort linksig, hij had de Doopsgezinde kerk al vaarwel gezegd en was er van overtuigd dat er in de literatuur niet allen een esthetisch maar ook een ethisch element moest zitten. Tegenwoordig zouden we spreken van een hang naar geëngageerde literatuur.
We kennen Theun de Vries als de communistische schrijver die pas heel laat afstand deed van zijn verering voor de Sovjetunie. Rond 1933 noemde hij zich voor het eerst communist. Dat had te maken met de crisis die sinds 1929 door het land ging, met de berichten uit Duitsland, en het daarmee samenhangende ontluikende anti-fascisme, Sovjetliteratuur (Solochov, Gorki) en de invloed van Jef Last die als Sovjetpropagandeur door het land trok. De roman Eroica uit 1934 ging over een fantasie-revolutie en betekende zijn literaire comming-out als communist. Het boek kreeg het overigens zwaar te verduren in de kritieken (193). Hierna pas is hij zich wat grondiger in Marx gaan verdiepen. In 1937 ging de Vries voor de Tribune werken, de krant van de CPN en daarvoor was het nodig dat hij lid werd. En zo werd hij dus lid van de partij in een tijd dat ‘Stiefmoeder aarde’ uitkwam en wat later een biografie over van Oldebarneveld. Ondertussen had Gide na een reis door de SU kritiek op een aantal ontwikkelingen waar Jef Last wel begrip voor had. Theun de Vries niet en ook tijdens de processen van 37 en 38 bleef de Vries achter de partijlijn staan wat een breuk opleverde met Jan Romein. Overigens zou de Vries in deze jaren en ook tijdens de oorlog heel veel samenwerken met J.L van Tricht, direkteur van uitgeverij Van Loghum Slaterus te Arnhem.

Tijdens de bezetting werd al gauw de kultuurkamer ingesteld met voor elke kunstrichting een soort gilde. de Vries heeft getwijfeld of verzet van binnenuit effectief zou kunnen zijn, maar heeft evenals de meeste bekende schrijvers bedankt voor de eer. In de eerste helft van de oorlog was hij minder met de partij berzig die hard werkte aan een illigale tak. Eigenlijk was hij veel aan het schrijven; er werd nog uitgegeven en er werden nog boeken gekocht. de Vries had veel contact met Vestdijk die zoals bekend is op zeker moment werd opgesloten in St.Michelsgestel. Hij moest wel in een milde onderduik en zo zwerfde hij wat door het land en voltooide ‘Sla de wolven, herder’, dat na de oorlog uitkwam. Ondertussen was hij al getrouwd geweest en gescheiden; hij had hij een zoon, René, en onderhield contact met zijn ex- vrouw, Aafke Vernes.
Toen de communistische gelederen wat waren uitgedund werd de Vries gevraagd mee te werken aan ‘De vrije Katheder’, een studentenblad en zo raakte hij betrokken bij acties uit de studentenwereld.
In 1944 kwam de Vries door een onbenulligheid met illigale blaadjes in Kamp Amersfoort terecht. Op 5 maart 1945 werd hij vrijgelaten na een omkoopactie vanuit het verzet. Hij keerde terug naar Amsterdam en keerde ook terug naar Aafke en René waarmee dit eerste deel een beetje eind goed al goed eindigt.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s