Johan Huizinga – Erasmus (1469-1536)

IMG_1261

De editie die ik gelezen heb was de tweede druk uit 1925 uitgegeven door Tjeenk Willink te Haarlem. De laatste twee pagina’s van het register zijn nooit  opengesneden. Zo’n boek dus met uiteraard de bijbehorende spelling. En toch vond ik het een prachtig en goed leesbaar boek.

Een biografie dus over Erasmus. Over zijn opgroeien in de regio Rotterdam-Gouda, schoolgang in Deventer en Den Bosch en de intrede in het klooster van Steyn waarnaar het parkje genoemd is dat eind jaren ’80 is aangelegd aan de Oostkant van de nieuwbouw van Gouda: Het Steynse Groen. Dat moet er even in omdat ik het parkje heb zien opgroeien. Ik heb er illegaal een berk aan toegevoegd, maar dat allemaal terzijde.

Erasmus had helemaal geen zin in dat kloostergedoe; hij wilde studeren en schrijven. Zo kreeg hij toestemming om naar Parijs te gaan maar was hij nog jaren lang formeel verbonden aan Steyn en afhankelijk van beschermheren en vrouwen; mecenassen. Die laatste term bestond misschien nog niet in deze context, maar het moet Erasmus deugd hebben gedaan dat-ie in het Nederlands is ingeburgerd. Erasmus was enorm fan van het Latijn, publiceerde in die taal en ging zich gaandeweg ook in het Grieks verdiepen. Een echte man van ‘ad fontes’, zou je kunnen zeggen en iemand die gebruik maakte van moderne technieken. Gaandeweg was hij kind aan huis bij een heel aantal drukkerijen, uiteindelijk het meest bij Froben in Bazal.

Het was een veelbelovende tijd vond Erasmus aan het begin van de 16e eeuw, maar het bleek een moeilijke tijd te worden. Erasmus was fel tegen de kerk waar het ging om macht en pracht. Hij was bezig met Hiëronymus (Jeromius) en een nieuwe Griekse editie van het NT. Stond hij daarmee aan de kant van de Reformatie die vanaf 1517 onder stoom kwam? Van alle kanten werd er druk op hem uitgeoefend om te kiezen, maar hij wilde en kon niet kiezen. Erasmus wilde studerend en schrijvend zijn bijdrage leveren en vooral verder met rust gelaten worden.

Ondertussen was Erasmus een rondtrekkende beroemdheid geworden. In Engeland, waar hij een aantal keer verbleef was hij bevriend met Colet en Thomas More, in Duitsland werd hij  met alle egards ontvangen. Hij is in Italië geweest maar vond dat niet zo aantrekkelijk. Verder was hij vaak in Parijs en Leuven. De laatste stad werd hem te conservatief en zo kwam hij naar Bazel waar dus ook die drukkerij van Froben gevestigd was. Maar ja, tegen het einde van zijn leven kwam de onrust van de reformatie ook naar Bazel en is hij naar Freiburg vertrokken. Overigens hadden de verplaatsingen niet alleen te maken met zijn werk maar ook met de angst voor de pest.

Erasmus heeft als een malle gepubliceerd. Theologische werken, het genoemde NT, de Adagia (spreekwoorden met meestal op de klassieke oudheid gebaseerd commentaar), de Colloquiums (Conversaties met als doel Latijn te leren, maar eigenlijk korte scenes met grappige of kritische observaties), een enorme collectie brieven waar Huizinga rijkelijk uit heeft geput (de uitgaven van P.S. Allen) en natuurlijk de ‘Lof der Zotheid’. De meerderheid van deze werken was werk in uitvoering. Er werden steeds nieuwe en uitgebreidere edities uitgebracht, soms buiten zijn weten om. Ondertussen is het zo dat het minder serieuze en misschien wel persoonlijker werk nog gelezen wordt en leuk is voor ons nu: Adagia, Colloquiums, Lof en misschien ook de brieven. De rest is misschien heel fijn voor de ware Erasmusvorsers maar niet per-se voor normale burgers.

Erasmus was ergens een tragische figuur. Hij heeft enorm moeten werken en leuren voor hij een beetje financieel zelfstandig was. En dan riep zijn tijd om een stellingname voor of tegen de reformatie wat hij niet wilde. Dat hing samen met zijn aanpak en kijk. Altijd was er wel een nuance te vinden, altijd kon je iets ook nog van een andere kant zien. Erasmus wilde tolerantie, begrip, vrede en vooral ook rust, rust  om te kunnen studeren. Je kunt hem laf noemen, maar het valt ook wel weer te prijzen dat hij heeft vastgehouden aan deze keus.

Ondertussen valt er in het Nederlands heel wat te lezen van Erasmus. Bij Atheneum- Polak& van Gennep is er het verzameld werk uitgekomen (al klaar?) en Ad. Donker heeft zich op de brieven gestort, een enorm project. Overigens zie ik nu dat bij deze zelfde uitgever het boek van Huizinga in 2001 de 10e druk heeft beleefd. Met recht.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s