Popper – The open society and its enemies (en ‘Captain fantastic’)

Het werd hoog tijd om kennis te maken met Popper, ik heb me voorbereid op een serieuze klus. Dat is het ook wel, maar er zit een zonnige kant aan deze klus want de stijl van Popper, die dit boek overigens tijdens de oorlog schreef, is heel helder en deel I. is hier en daar zelfs spannend. Ik had helemaal geen idee wat voor boek dit is behalve een classic op het vlak van politieke filosofie.

Het is een grote weerlegging van filosofen die hij ‘historisists’ noemt. Lieden dus die uitgaan van een wetmatige ontwikkeling van de geschiedenis, ten goede of ten kwade. Deel I. gaat over Plato die graag terugkeek op een soort oertijd van tribalisme en oligargie. Met Perickles en de invoering van een soort democratie is er iets vreselijk mis gegaan. In de Staat en Wetten wordt impliciet en soms expliciet geageerd tegen democratie, de open samenleving, en voor een dictatuur van de filosofen, een gesloten samenleving die wat weg had van Sparta. Het is een pleidooi voor een gesloten beheerst collectief tegenover vrije individuen. Onrecht is in dit denken geen onrecht tegen een ander mens, maar onrecht tegen de staat. Fijn voer voor Platoliefhebbers (ha, ha…). Zeker ook fijn met deze Popperbril op naar de samenleving en de wereld om ons heen te kijken.

Het tweede deel van het boek gaat over Hegel (1770-1831. Opnieuw een historicist (dat woord hebben we geloof ik niet) maar nu met de blik naar de toekomst of in ieder geval het heden. Hegel is de staatsfiloof van Pruissen geworden en heeft in lijn met Plato de basis gelegd voor een soort Pruissisch nationalisme, iets wat vrij nieuw was in die tijd. Een nationalisme dat uitgaat van de staat, oorlog propageert als het de staat goed zal doen en het individu negeert. Filosofisch wordt Hegel door Popper weggezet als een zeer invloedrijke gevaarlijke prutser en daarin was in ieder geval Schopenhouer hem voorgegaan. Hegels invloed heeft ook Marx bereikt en over hem gaat het derde deel.

We must admit that Marx saw many things in the right light. If we consider only his prophesy that the system of unrestrained capitalism, as he knew it, was not going to last much longer, and that its aplolgists who thought it would last forever were wrong, then we must say that he was right (458). Popper gaat mee in de analyse en de morele verontwaardiging. Zijn bezwaar heeft te maken met de ‘historisitische’ visie van Marx,  de historische wetmatigheid die zegt dat het proletariaat in opstand gaat komen, dat de klasse van de bourgeoisie zal verdwijnen. Ondertussen heeft de geschiedenis al aangetoond, alsdus Popper in 1945, dat deze profetie niet is uitgekomen. Kortom, ‘scientific Marxism is dead. Its feeling of social responsibility and its love for freedom must survive (480).

Al met al een pleidooi tegen tyrannie, tegen utopisme en ‘historicisme’, voor verbeteringen in de samenleving als gevolg van het democratisch proces en voor een open samenleving.

Ondertussen zijn we bij ‘Captain fantastic’ geweest, een film van Matt Ross met Vigo Mortensen. Een vader voedt zijn kinderen op in de wildernis van de Rocky Mountains (denk ik). De moeder van het gezin is manisch depressief en blijk op zeker moment zelfmoord te hebben gepleegd. Aan de ene kant was er een voorbeeld genomen aan Chomsky, aan de andere kant was de vader de dictator-filosoof naar het voorbeeld van Plato. Het resulteerde in een alternatief, maar streng en strak regime dat nog redelijk uitpakte. De vader kwam er op tijd achter dat hij onverantwoord bezig was geweest. Ontroerend, thought provoking en mooi om te zien.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s