1606 Macbeth en Lear

Macbeth is van deze twee het stuk van Shakespeare met de meest heldere, eenvoudige maar ook huiveringwekkende plot: Legerleider is succesvol in de strijd tegen rebellen in Noren, doodt koning Duncan, wordt koning en vervolgens tyran vol angst en achtervolgingswaanzin. Er zijn voorspellingen van heksachtige dames die een rol spelen en de vraag oproepen wat de rol van de demonenwereld is in de dagelijkse gang van gebeurtenissen. Lady Macbeth speelt ook een grote rol. Zij vind haar man maar een zwakke flapdrol (yet do I fear thy nature; it is too full o’ the milk of human kindness…) en zet hem aan tot de moord op de koning als deze bij hen in het kasteel overnacht.

Aan het begin van II.3 is daar de scene van de porter. Faith, here’s an equivocator, that could swear in both the scales against either scale; who committed treason enough for God’s sake, yet coud not equivocate to heaven: O, come in, equivocator. Een passage die voor ons heel vreemd is, maar het spel met het woord equivocation was in 1606 actueel. Er werd over geschreven en gesproken. Het duidde op een dubbelzinnige manier van spreken waardoor je als vervolgde katholiek zonder te liegen toch je vege lijf en dat van vrienden en familie kon redden. En dat dubbelzinnige loopt heel erg door dit stuk heen. Het zit in de woorden van de heksen, in conversaties en als dan het stuk goed afloopt zit je als lezer zo vol met equivocation dat je er niet van overtuigd bent dat het stuk met de dood van Macbeth goed is afgelopen. Hoe kan je een goede koning zijn en blijven? Dat is de vraag die aan de orde is. Een politiek stuk dat speelt in de middeleeuwen, maar werd opgevoerd in die roerige tijd rond 1606, een tijd waarin James, koning van Schotland nog maar kort koning was van Engeland. Een tijd van pestuitbraken in de stad en onderdrukking van Katholieken (hoewel minder heftig dan tijdens Elisabeth I), onrust rond de Gunpowder Plot en een tijd waarin de taal niet alleen verrijkt werd door het werk van Shakespeare, maar ook door de uitgave van de Authorised Version, die we nu kennen als de King James Version, de Engelse Statenvertaling.

King Lear is andere koek. De plot (Lear en zijn dochters) is ingewikkelder en er is zelfs een sub-plot met een vergelijkbare kwestie (Gloucester en zijn zoons). Hier zijn er andere thema’s aan de orde. Oprechte liefde en trouw tegenover veinzen en machtswellustig konkelen. Het is in tegenstelling tot Macbeth ook een meer sexueel geladen stuk.

Jaren terug zag ik het stuk op een dvd zonder dat ik het ooit had gelezen. Dat is haast niet te doen. Ik heb dus bewondering voor de eerste generatie kijkers daar in Londen die zonder verdere voorbereiding dit allemaal konden meemaken. Wat natuurlijk scheelde was dat de taal hun taal was en dat ze leefden in dezelfde context als de schrijver. Overigens was het verhaal van Lear al bekend. Dat scheelt.  Er was al eerder een toneelstuk verschenen, zij het zonder de Gloucester-plot. Bovendien was er de The history of the Kings of Britain van Geoffrey of Monmouth (12e eeuw), waar het verhaal van Leir ook in voorkomt. Hier echter loopt het wel anders af. Cordelia, die bij Shakespeare het stuk niet overleeft, wordt hier voor een aantal jaren koningin van Engeland.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s