Hans Kohn – Martin Buber

In 1929 kwam het boek van Hans Kohn over Buber (1878-1965), sein Werk und siene zeit, ein Beitrag zur Geistesgeschichte Mitteleurops 1880-1930. Dat boek is in 1961 opnieuw uitgebracht met een fors nawoord van Robert Weltsch. Daarmee is de rest van Bubers leven na 1930 behandeld. Dit geheel is in 1979 opnieuw uitgegeven door Fourier Verlag Wiesbaden. En dat is dus het boek dat ik heb gelezen. Dat moet dan iets bijzonders zijn, zou je zeggen. Zou kunnen, ik heb het bij toeval verworven en niet onderzocht wat er over gezegd is, of het nog enig gezag heeft in deze tijd. Het is hoe dan ook een fijne toegang tot de wereld van Buber door de uitgebreide noten en literatuur.

Het deel van Kohn was soms lastig te verteren omdat niet altijd meteen duidelijk was wanneer hij zijn eigen bespiegelingen op papier had geslingerd en wanneer hij het denken van Buber aan het volgen was. Bubers familie kwam als zovelen uit Galicië en Buber zelf is in Wenen geboren. Hij begon al vroeg op verschillende vlakken invloed uit te oefenen.

Hij dacht mee in de richting van het socialisme uit zijn tijd en had in dit verband vooral contact met Landauer. Ook het opkomend Zionisme had zijn belangstelling, maar dat thema liet hij voor een forse periode liggen. Buber had een scherp oog voor de nationalistische tendensen van zijn tijd en zag het gevaar van Zionisme als een soort nationalisme. Hij zag het niet als beweging die staatvorming als doel had, maar het vestigen van gemeenschappen in Palestina om daar samen met Arabieren een bestaan op te bouwen.

Buber is de man die West-Europa bekend heeft gemaakt met het Chassidisme. Mijn kennismaking liep via Potok, maar dat was natuurlijk pas veel later. Bubers grootvader zat met huid en haar in de beweging en zo  was dat een deel van zijn leven. Wat ik nooit heb geweten is dat het belang van het Chassidisme voor Buber veel verder ging dan het hertalen van de verhalen. Voor hem was het manier van in het leven staan die hem persoonlijk verder heeft gebracht.

Buber is grondig bezig geweest met het Jodendom. Het ging hem niet zozeer om de Talmoed, maar om de Tenach en zo kwam hij tot de vertaling die hij met Rozenzweig begon en zelf voltooide. Hij vond van alles van het geloof – het belang van de omkering – maar wilde het Joodse geloof nooit in een systeem vatten. Hij was als theoloog en als filosoof atypisch.

Natuurlijk speelt het Ich und Du, de dialogische levenshouding een grote rol. Daaruit volgt de nadruk op het vormen van gemeenschappen. Toen Buber nog in Duitsland woonde en aan de universiteit van Frankfurt doceerde leek het wel of hij het geven van cursussen aan leken in gemeenschapshuizen en zo veel fijner vond om te doen. Dit was wat hij heel belangrijk vond. Volwassenonderwijs geven en stimuleren.

Toen het leven in Duitsland al te gortig werd kon hij een baan in Palestina aannemen en zo de duisternis tijdig ontvluchten. Ondertussen had hij opnieuw gedachten over Zionisme (der Verlockung eines billigen weltlichen Nationalismus… (433)). Hij drong aan op een samenleven met de Arabieren, niet op een Joodse staat, wel op een land waar Joden konden leven. Op dit vlak heeft hij tot zijn spijt (en de mijne) zijn zin niet gekregen. Zo woonde hij vanaf  ’48 in een staat Israël die hij liever niet had zien ontstaan. Het was wel het land van de kibboetsen, en dat was dan weer iets wat hij erg kon waarderen.

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s