Balke, Klok, van ’t Spijker – Johannes Calvijn, zijn leven, zijn werk

2009 was een soort Calvijnjaar; de man was 500 jaar daarvoor geboren in Noyon. In de aanloop tot dit voor de liefhebber feestelijke jaar is dit boek tot stand gekomen. Het is zo’n A-4 formaat rijk geïllustreerd boek dat niet meteen vertrouwen inboezemt. Bovendien is het, als ik het zo inschat tot stand gekomen onder redactie van heuse calvinisten dus ik ben er met een beetje tegenzin aan begonnen.

Het boek heeft een doorlopend biografisch deel en is voort voorzien van een hele rits excursen die ik lang niet allemaal heb gelezen. Ik moet eerlijk zeggen, het boek viel me geweldig mee. Het biografische deel is erg informatief en zeker geen hagiografie. Bovendien is het degelijk voorzien van noten, een zaak- en een naamregister.

Natuurlijk was het regelmatig merkbaar dat dit boek vooral het werk is geweest van mensen uit de gereformeerde hoek. Toch lag het er niet heel dik bovenop en deed dat niet af aan de informatie waarnaar ik op zoek was, namelijk het verhaal over Calvijn.

Dat verhaal begon met een jongeman die opgroeide in een klimaat van humanisten en uiteindelijk afstudeerde als jurist. Ondertussen waren er wat signalen van reformatie in Frankrijk, aanvankelijk in Meaux (Gillaume Briconmet, Jacques Lefèvre d’ Estaples en Farel). De Koning Frans I stond ambivalent ten opzichte van de beweging omdat hij de renaissance graag beschermde maar geen zit had in Duitse toestanden. Calvijn was slim en handig in latijn en grieks en later ook Hebreeuws. Begin jaren ’30 veranderde zijn oriëntatie richting theologie en bleek hij al gauw deel uit te maken van de beweging van de reformatie. Dat was in Frankrijk steeds lastiger en zo ging hij aan de zwerf. Een paar jaar was hij in Genève waar hij na werk in Straatsburg terugkeerde in 1541 om er tot zijn dood in 1564 te werken. Er ontstond daar een vluchtelingengemeenschap met alle problemen van dien. Calvijn was hier met Farel en anderen bezig een gereformeerde samenleving op te bouwen met een publieke- en kerkelijke overheid, vragen over de inrichting ervan, vragen over tucht, over het avondmaal en onderwijs. De juridische achtergrond moet van pas zijn gekomen in al het organisatorische gedoe. Bovendien ging het hem erom God op rechte wijze te eren.

Het was daar een komen en gaan van gereformeerden uit vele hoeken en gaten van Europa. Zeker ook toen er een predikantenopleiding was gestart met al snel studenten uit andere landen. De invloed van Calvijn zat ‘m in de eerste plaats in zijn preken. Vervolgens in zijn onderwijs waarbij hij systematisch bijbelboeken doornam volgens een zorgvuldige (humanistische) exegetische methode. Dat leverde meteen stof voor zijn commentaren. Daarnaast leverde hij zijn bijdrage in discussie’s over avondmaal en geloofsbelijdenissen én schreef hij eindeloos veel brieven. Ik kwam het getal van 1369 tegen. Ten slotte was daar nog de Institutie, de verheldering van het geloof bedoeld om de vroomheid te bevorderen. Zo wilde hij het graag zien en niet als ingewikkelde dogmatiek. De eerste editie was er in 1536, de volgende in 39 en de definitieve in 1559.

En dan nog even over de genoemde excursen. Ik noem er een aantal om een idee te krijgen: De eerste werken van Calvijn: De Clementia en Psychopannychia; Calvijn en de rede van Nicolas Cop; De brief aan koning Frans I; Calvijn en Bucer; Het triumveraat: Calvijn, Farel en Viret; Calvijn en Bullinger; Calvijns bijdrage aan de universiteit van Genève; Calvijn en de vluchtelingenkerken.

Ik moet eerlijk zeggen, ook al hoor ik niet tot de beweging der gereformeerden, ik heb het boek met plezier doorgenomen. Toch ben ik ook nog wel benieuwd naar de biografie van Bernard Cottret. Dat komt misschien nog… Ondertussen ben ik bezig geweest met deze biografie uit 1995 en in vertaling uitgekomen bij Kok (Kampen 2005). Het is een in de tegenwoordige tijd geschreven tegenvaller in de zin dat het erg vanuit een gelovige inborst lijkt geschreven. Zo is Wolmar op een voorzienige wijze door God op de weg van Calvijn geplaatst (38). En God heeft Calvijn gekozen, nog meer dan dat Calvijn God gekozen heeft… (79). Dat was niet de benadering waar ik op zat te wachten.


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s