Albert Martin Steffe – De Hugenoten; tragiek en lijden omwille van een eigen geloof.

Een vertaalde uitgave van Tirion (Baarn) uit 1994 van een boek dat oorspronkelijk in ’89 met deze titel uitkwam: Macht des Geistes gegen der Geist der Macht. Het is een heel informatief boek dat een beetje vanuit een geloofshoek geschreven is (De kerk moge voor enige tijd een gewillig werktuig zijn – op den duur laat God niet toe dat ze voor andermans karretje wordt gesprannen. blz. 124). Dat stoort niet en blijft behoorlijk onder te oppervlakte. De verhandeling begint met voorlopers, om te beginnen met de Katharen (waar het woord ketter van afkomstig is), die weer hun wortels hebben in Zoroastergeloof en Manicheërs, kortom in dualisme, geloof in een goede en slechte macht. Daarnaast wordt ook de beweging van de Waldenzen in Zuid-Frankrijk en Italië besproken.

Heel behulpzaam is het hoofdstuk met hoofdpersonen uit de Franse reformatie. Zo worden genoemd: Jacques Lefèvre d’ Étaple, Farel, Briconnet, Bèze en natuurlijk Calvijn. Belangrijke opmerking in verband met Étaple: Als men dus vooral leven en werken van Jacques Lefèvre beziet wordt duidelijk hoe zelfstandig de Franse reformatie ontstond en verliep; zeker niet als loot van de Duitse hervorming (blz. 128).

Heel prettig is ook het chronologische overzicht van de ontwikkelingen in de 16e eeuw en wat verder op de gedetailleerde toelichting bij het edict van Nantes. En dan is er ook nog aandacht voor de Jansenieten, de beweging uit de 17e eeuw, een stroming van terug naar het genadebegrip van Augustinus waar de Katholieke kerk heel nerveus van werd.

Wat mij opviel:

  • De beweging in Frankrijk, die veel later op gang kwam dan in Duitsland – in 1555 is er voor het eerst sprake van een protestante gemeente in Frankrijk – is veel massaler geweest dan ik me ooit had voorgesteld. Grote delen van het zuiden waren al snel overwegend protestant.
  • Frankrijk heeft geen bloedige dertigjarige oorlog gekend, maar de steeds terugkerende strijd is wel heftig en ontwrichtend geweest. Daar speelde ook buitenlandse politiek doorheen en andere belangen dan louter Godsdienstige. Bovendien speelde het onderscheid tussen stad en platte land een rol.
  • Frankrijk verkeerde bovendien in een economische crisis. Oorlog voeren – de schrijver telt 10 Godsdienstoorlogen tussen 1562 en 1629 – kost vreselijk veel geld en bovendien was er steeds sprake van stijgende kosten en inflatie door het zilver en goud dat de Spanjaarden uit Zuid-Amerika haalden.
  • De politieke situatie met de Guises die aan de kant van de Monarchie, maar vooral aan die van het eigen geslacht stonden, de Ligue, een stroming die politieke macht tegenover de monarchie vertegenwoordigde. Hervormden waren niet per sé tégen de monarchie, wel vaak voor een monarchie ten dienste van het volk. Overigens wordt ook melding gemaakt van de invloed van de democratische structuur van de gereformeerde gemeente op de samenleving.
  • De rol van Henry IV die voor de lieve vrede Katholiek werd en in 1598 met het Edict van Nantes kwam wordt heel positief beschreven. Het is ook wel indrukwekkend; een vorst die alle reden tot wraak lijkt te hebben, zeker na de Bartholomeusnacht van 1572, en juist inzet op verzoening en vreedzaam samenleven met een heel pak aan afspraken.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s