Piet Calis – Vondel, het verhaal van zijn leven (1587-1679)

Vondel werd niet in Amsterdam geboren, maar in Keulen. Dat was voor mij nieuw zoals heel veel in deze biografie. Zijn ouders kwamen uit de Zuidelijke Nederlanden en hadden als wederdopers de wijk genomen en zo zijn ze dus in Keulen terecht gekomen. Toen het leven daar moeilijker werd zijn ze naar Amsterdam verhuisd waar vader Joost aan de Warmoesstraat een handel in stoffen begon. De schrijver voegt steeds leuke details toe over het Amsterdam van de 17e eeuw wat heel aardig is. Vondel zou trouwens een heel trouw Amsterdammer worden; hij was echt begaan met de stad wat uit meerder gedichten blijkt.

Geraard Brandt is overigens de remontstrantse biograaf die toen Vondel al ouder was veel met hem heeft gesproken en de eerste biografie heeft geschreven – Het leven van Joost van den Vondel, wat natuurlijk ook voor Calis een belangrijke bron is geweest.

Vondel was een geëngageerde dichter (wist ik niet) en het boek begint met de bespreking van Palamedes, een toneelstuk over een Griekse held die eigenlijk hetzelfde lot had ondergaan als Oldebarneveld in 1619, waar Vondel niet over te spreken was. Het was een fijn middel om nog eens kritiek te leveren op de staatsgreep en dat was de reden dat het stuk pas veel later voor het eerst werd uitgevoerd.

Vondel is niet als classicus opgeleid, maar heeft zich een weg richting de klassieken gestudeerd en was een liefhebber an Seneca, Ovidius en Vergilius; hij heeft ook werk vertaald. De toneelstukken waren vaak geïnspireerd op bijbelse themas (Adam in ballingschap, Lucifer), op klassieke themas of soms op iets historisch of actuelers. Al deze toneelwerken worden kort door Calis beschreven. Daarbij blijkt meteen hoe lastig het was om een stuk te kunnen opvoeren. Burgemeesters moesten instemmen en altijd kon er een predikant opstaan met ernstige bezwaren.

De familie Vondel kwam dus als dopers gezin in Amsterdam te wonen en zo zochten ze ook aansluiting bij geloofsgenoten. Vondel zelf had in zijn latere leven ook wel affiniteit met de remonstranten, maar uiteindelijk heeft hij de stap gezet waar Hugo de Groot aan het einde van zijn leven ook toe neigde. Hij is katholiek geworden wat meteen flinke deining veroorzaakte.

Naast toneelwerk schreef vondel gelegenheidsgedichten waarin hij soms fel reageerde op de toestand in het land, soms ook op verhouding met Engeland. Het was immers de periode van de Engelse Zeeoorlogen. Na zijn overgang tot de grote moederkerk verscheen er ook een reeks Katholiek georiënteerde gedichten zoals de altaargeheimenissen en de leerdichten. Dit leverde tijdelijk wel een vermindering van populariteit op.

Vondel heeft nooit van zijn werk kunnen leven. Hij heeft de stoffenhandel van zijn vader overgenomen en op latere leeftijd heeft nog bij een soort bank gewerkt. Op hoge leeftijd is hij hiermee gestopt met behoud van salaris. Ondertussen waren er kinderen en kleinkinderen waarvan er velen zijn overleden. Het grote drama had te maken met zijn zoon, Joost, die de zaak had overgenomen en naar de filistijnen had geholpen. Het was een spender die in schulden kwam. Uiteindelijk is hij op een schip naar Indië gezet en onderweg overleden. Dat was nog eens stof geweest voor een toneelstuk. Dat heeft hij niet geschreven, maar het drama klinkt soms door in toneelstukken die ook gaan over vaders en zonen.

Een prima leesbare biografie. Fijne introductie tot leven en werk van Vondel en tot het historische Amsterdam.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s