Jung Chang en Jon Halliday – Mao; het onbekende verhaal.

Een biografie van Mao, de versie die best tumult heeft veroorzaakt en een heel duidelijk en negatief beeld neerzet. Mijn indruk is wel dat het allemaal heel wreed is toegegaan in het leven van Mao en dat die wreedheid geen toevallige noodzaak was, maar de kern van zijn beleid, ook lang voordat hij in 1949 aan de macht was gekomen.

Jonge jaren van machtsvorming en aansluiting bij de CCP worden uitvoerig besproken. Toen al trad een meedogenloze wreedheid aan de dag. Er is een voortdurende machtsstrijd binnen de partij waarbij Stalin ook een rol speelde. Steeds waren er tegenstanders om uit te schakelen en steeds weer moesten de Russen zoet gehouden worden met een verhaal waar niets van klopte.

Wat ik dus blijkbaar niet meer goed voor ogen had Lange Mars eindigde met de machtsovername van ’49. Dat is dus niet zo, de Lange Mars eindigd in yan’an wat daarna jarenlang als basis diende en waar Mao veelal afgezonderd van de anderen een goed leven leidde terwijl het leven voor de anderen (moeten we zeggen de werkelijke revolutionairen?) heel zwaar was.

Eind jaren ’30 begint de oorlog tegen de Japanners. Stalin wil oorlog met Japan en dus een front in het oosten voorkomen en wil daarom dat Mao samen met de Nationalisten tegen de Japanners vecht. Mao zegt mee te doen, maar eigenlijk wil hij tegen Chang kai Tsjek vechten.

Is de oorlog voorbij dan begint de strijd tegen de Nationalisten pas echt. Er zitten mollen in hun leger waardoor steeds weer behoorlijke legeronderdelen verloren gaan. Zo gaat het hard. Uiteindelijk vlucht het laatste ontredderde restje naar Taiwan.

Stalin had een regime in Noord Korea gevestigd en Mao stuurt aan op een oorlog tegen het zuiden. Daarvoor stelt hij enorme hoeveelheden troepen ter beschikking om van Stalin grotere wapens te kunnen krijgen. Wanneer Stalin en Kim er geen zin meer in hebben komt het tot een wapenstilstand. Een afschuwelijke nutteloze oorlog die de halve wereld in onrust heeft gebracht.

Na de machtsovername ging Mao door met waar hij al lang geleden mee was begonnen. Iedereen vormen tot volstrekt gehoorzame volgelingen door terreur, heftige terreur. Massabijeenkomsten met zelfkritieken en regelmatig executies.

Mao wilde wat betreft wapens en wapenindustrie een geweldige inhaalrace maken. Hij leverde enorme hoeveelheden voedsel aan de Sovjetunie en kreeg in ruil wat hij wilde al dan niet in de vorm van leningen. Boeren werden enorm uitgeknepen en wie daar bezwaar tegen maakte kon het schudden. Dat gold ook voor het kader tot het hoogste kader aan toe (Zhou Enlai). Vijf jaar na de machtsovername werd er een begin gemaakt met de collectivisatie van de landbouw.

Laat honderd bloemen bloeien (ik had duizend in mijn hoofd…) was de tijd van ogenschijnlijke ontspanning wat de mensen de gelegenheid bood om het hart te luchten over het regime. Vervolgens werden de hartluchters aangepakt en hadden ze mazzel wanneer ze het overleefden.

In 1959 is de Grote Sprong Voorwaarts gelanceerd, een poging om te ontwikkelen industrieel en vooral militair gebied. Dat werd betaald met graanverkoop en graangiften waarvoor de boeren extreem werden uitgeknepen met een afschuwelijke hongersnood als gevolg. Pas in 1962 ging het ietsje beter. Dit alles omdat Mao steeds maar streefde naar een belangrijke rol voor China in de wereld, om te beginnen de communistische wereld.

Daarmee kom ik met mijn enige kritiekpunt. Dit kloeke en rijk gedocumenteerde boek geeft een beeld van Mao als iemand die door niets ontziende terreur aan de macht is gekomen en gebleven. Het vermoeden bestaat dat hij 70 miljoen doden heeft veroorzaakt en hij wat heel content toen hij in Pol Pot van Cambodja een trouwe volgeling had gevonden. Een navolger in wreedheid dus. Mijn vraag blijft hoe Mao zich verhield tot het communistische gedachtengoed. Het wordt niet zo duidelijk en bijna krijg je de indruk dat dit helemaal geen rol speelde, dat het een middel was om aan de macht te komen en te blijven.

Toen de ergste hongersnood voorbij was wist Mao de volgende ramp over het land uit te storten: de Culturele Revolutie en de grote zuivering. Het hele land werd meer en meer in een wrede vorm van anarchie gestort wat tot zelfkritieken, gevangenschap, verbanning naar het platte land en de dood leidde. Doordat er op deze manier heel veel kader verdween zakte het lang weg in een nationale chaos. Het was een beweging waar jonge mensen geregisseerd een grote rol in speelden. De Rode Gardisten. Ook de laatste vrouw van Mao, Jiang Qing, ging een rol spelen en zou deel gaan uitmaken van de bende van 4. Tegen het einde van Mao’s leven kwam daar onder leiding van Deng een machtiger clubje tegenover te staan.

Een indrukwekkend boek dat een heel andere kijk geeft dan de oudere werken van Edgar Snow en Han Suyin die, zo begrijp ik nu, onder invloed van de Chinese propaganda tot stand waren gekomen.

Met Deng Xiaou Ping vond er een trendbreuk plaats, maar is er ook veel in stand gehouden en misschien wel voor het eerst goed opgebouwd. Na het lezen van dit boek vraag ik me wel af hoe sterk de wreedheid en controlezucht (nu via smartphone) als erfenis van Mao gewoon zijn geworden in deze samenleving…

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s