Elias Canetti – Massa & Macht

Het boek dat hier ligt is een zeer beduimeld exemplaar; ik heb het lang geleden verworven, waarschijnlijk bij de Kringloop. Nog langer geleden heb ik het boek eens geleend bij de biep, maar niet gelezen. Dat is er nu dan eindelijk van gekomen en ik moet zeggen dat het boek van fascinerend is en soms wat langdradig. Het is in ieder geval een zonderling boek.

Het boek is uitgegeven in 1960 en dat is nu echt een hele tijd geleden. Natuurlijk speelt het Nazi- Duitsland op de achtergrond een rol maar dat is veel meer impliciet dan expliciet. Hitler wordt in 532 pagina’s twee keer genoemd.

Aanvankelijk gaat het over massa’s en hoe individuen tot een massa worden. Eigenlijk willen mensen afstand houden en niet zomaar door iedereen aangeraakt worden. Alleen in de massa kan de mens van deze aanrakingsvrees worden verlost (p.14). Vervolgens worden talrijke massa’s en meuten besproken.

Het hele boek door wordt er veel geargumenteerd naar aanleiding van antropologische verslagen. Zo komen we in tal van oorspronkelijke culturen terecht.

Een heel eind verderop is zijn stelling dat een bevel waaraan gehoor is gegeven een angel achterlaat. Een angel die weer tot bevelen leidt.

Tegen het einde van het boek blijft de schrijver heel lang hangen bij een verslag van een paranoïde man die uitgebreid verslag deed van zijn paranoïde periode. Het gaat om het geval Schreber. Eerlijk gezegd vind ik dit een ingewikkelde manier om iets over macht te zeggen. Zo komen we dus tot dit enorme verslag en de antropologische verhandelingen als het om de bronnen gaat.

Ik kan me niet voorstellen dat deze tekst nog serieus genomen wordt door sociologen of andere menswetenschappers. Hoe is destijds de receptie geweest? Het is dus wel een bijzonder boek en ik vraag me af of deze tekst naast het Martyrium (1935) heeft meegewogen toen Canetti (1905-1994) de Nobelprijs (1981) kreeg toegekend.

Huib Modderkolk – Het is oorlog maar niemand die het ziet.

Een alarmerende titel voor een alarmerend boek en wat mij betreft een uitstapje naar een wereld die mij volstrekt onbekend was, de wereld van hackers, digitale spionage en digitale sabbotage.

Het boek vertelt over een sneue jongen die op zijn kamer de smaak van het hacken te pakken krijgt. Hij zit op fora en vindt (eindelijk) waardering wanneer blijkt dat hij handig is in dit soort zaken. Uiteindelijk maakt hij furore door door te dringen in de digitale kern van KPN

Het gaat over een hack in Diginotar, een Nederlands bedrijf dat certificaten uitgeeft waardoor het internet kan functioneren. Een heel gevaarlijke situatie. Overigent begrijp ik dat Nederland een aparte positie inneemt omdat hier internetkabels aan wal komen én omdat hier een aantal enorme en deksels belangrijke datacentra staan.

Het gaat over de AIVD en de MIVD, hoe deze diensten noodzakelijkerwijs steeds digitaler zijn geworden en zelfs een reputatie hebben op te houden. Het blijkt dat Nederland een grote rol heeft gespeeld in een sabotage-actie in een atoominstallatie in Iran.

Iran speelt een grote rol naast Rusland en China. Engeland en de VS zijn natuurlijk ook groot en actief. Het lastige met de eerstgenoemde landen is dat het geen democratieën zijn; er is geen controle, er is samenwerking met half- criminele hackers en er wordt groots ingezet.

Boodschap van het boek: Alles wat digitaal verbonden is, is potentieel in gevaar. Dat geldt voor privé-zaken en dat geld voor nutsvoorzieningen, belastingdienst, logistiek (een enorm containerbedrijf in de Rotterdamse haven is een aantal jaar geleden totaal lam gelegd), gezondheidszorg; eigenlijk voor alles.

Wat ik er aan overhoud is dat er meer beveiligd moet worden en dat meer wantrouwen op zijn plaats is. Het lijkt allemaal meer kwetsbaar dan ik dacht. Een andere weg is natuurlijk ook die van de digitale terughoudendheid.

Een spannend geschreven boek. Het leest als een persoonlijke reportage en zo volgen we Huib Modderkolk van de ene heftige hack naar een spionage verhaal of het leegplunderen van bankrekeningen.

Annet Schaap – Lampje

Huh, een kinderboek!? Jazeker, het is me op prachtige wijze voorgelezen en ik heb intens meegeleefd met het verhaal dat in 2018 de Woutertje Pieterse prijs heeft opgeleverd.

Het is een prachtig en ontroerend verhaal over de dochter van de vuurtorenwachter; een man die voorheen piraat was, maar in een gevecht om een vrouw – de latere moeder van lampje – zijn been heeft verloren om vervolgens om te scholen. En daar hebben we meteen een leuk ding aan dit boek. Hier kom je als lezer pas veel later achter. Het is dus een boek met aanvankelijk veel open ruimte, die later door effectieve flash-backs wordt ingevuld.

De taal is eigentijds en gedetailleerd. Het verhaal speelt in een onbepaald land aan zee en in een onduidelijk verleden. Je kunt concluderen dat het zo’n dikke honderd jaar geleden moet zijn geweest, maar eigenlijk doet dat er niet toe.

Wat betreft emoties komen de lezer en de luisteraar voldoen aan hun trekken. Het gaat om droefenis, angst, loyaliteit, vriendschap, boosheid, compassie en vast nog meer. En waar het boek dan verder over gaat? Nee zeg, lees het zelf maar.

Bijzonder dat iemand die bekend is geworden als illustrator zo’n fijn boek bleek te kunnen schrijven.

Michiel van Elk – Extase, over de godhelm en andere religieuze experimenten

In godsdiensten gaat het aan de ene kant om het verhaal. Papa, hoe komt het toch dat we nu hier in Babylon wonen? Luister jongen, dat zal ik je vertellen. Lang geleden… Aan de andere kant is daar de beleving, de ervaring, de extase, en dat is waar dit boekje (Boom, Amsterdam 2017) over gaat.

Michiel van Elk is onderzoeker en docent aan de UVA en gebruikt dit boekje ook bij het vak godsdienstpsychologie. Wat bovendien heel geinig is, hij is als kind en jongeling opgegroeid in een soort Pinkstersgemeente, onderdeel van Vineyard. Ondertussen maakt hij hier al lang geen deel meer van uit, hij noemt zich nu agnost, maar heeft wel van binnenuit weet van de grote plaats die ervaringen innemen in dit soort gemeenschappen.

Wat gebeurt er allemaal in ons brein wanneer we worden meegenomen in de extase van een religieuze massa? Wat is het effect van een gebed uitgesproken door een charismatische voorganger vergeleken met zomaar iemand anders die hetzelfde gebed uitspreekt? Hoe kan dat? Overigens gaat dit boek niet alleen over evangelische gemeenschappen (ook over Vedanta, paragnostische zaken, synchroniciteit en meer), maar dat is wel de wereld die de schrijver goed kent en later nader heeft onderzocht. Heel geinig vond ik hoe hij schreef over het spreken in tongen. Hij doet het nog steeds wel eens en moet constateren dat het, ook al gaat het niet gepaard met gelovigheid, nog steeds een goed gevoel oplevert. Sterker, hij ontdekte dat de tongentaal van iemand afkomstig uit dezelfde gemeenschap sterke overeenkomsten had.

Doel van het boek lijkt niet te zijn om gelovigheid psychologisch weg te redeneren. Het is eerder een pleidooi voor het toelaten van gevoel, intuïtie en misschien wel extase omdat mensen er vaak gelukkiger van worden. Of zoals de laatste zin luidt: En dit boek laat zien dat zo’n houding [ van veel willen voelen en ervaren] lang zo gek nog niet is: piekervaringen, waarbij je boven jezelf uitstijgt en alles in een breder perspectief ziet, maken ons uiteindelijk een beter mens.

Met deze korte opmerkingen doe ik dit boek ernstig te kort. Ik ben er ook maar heel kort mee bezig geweest, maar wilde toch een notitie maken om het sowieso niet te vergeten. Wat natuurlijk heel aardig zou zijn is om met de inzichten van dit boek fris te kijken naar de periode van de reformatie waar ik immers mee bezig ben…

Eemhuis

Het viel even niet mee om de goede website te vinden. Dat kwam omdat ik op zoek was naar Reutelings. Dat levert best wat op maar niet de architecten van het Eemhuis te Amersfoort. Ik had moeten zoeken naar Neutelings-Riedijk, de architecten van Beeld en Geluid, Het Rozet in Arnhem en dus ook van het Eemhuis waar de biep, het archief, Kade (Kunst aan de Eem) en Scholen in de Kunst in gaan zitten. Die biep is dus vandaag geopend en ik ben na het werk een kijkje gaan nemen. Nu had ik op de site van Neutlings-Riedijk al wel eens een impressie gezien van hoe het eruit zou gaan zien, maar ik was bij binnenkomst toch verbluft. De entree is pretentieloos en des te groter dus de verrassing. Bij binnenkomst staat men pardoes in een enorme hal die omhoog loopt en waarvan de wanden naar elkaar toe komen hoe hoger de vloer wordt. Eigenlijk is het een soort tribune met iets van 5 niveau’s. Dat is de ruimte waar de tijdschriften en de kranten zijn en dus ook de plekken om lekker te lezen of te studeren. Aan de zijkanten van deze hal is de eigenlijke boekenverzameling neergezet. Vanuit de hal kijk je door een aantal grote houten kozijnen, de vloer is trouwens ook van hout, dit gedeelte binnen. Het plafond is van metaal met allemaal halve ballen erin. De structuur die ook aan de buitenkant zichtbaar is als bovenlaag van het gebouw. Hier is de afdeling van Scholen in de Kunst gevestigd. Ik kwam er via een prachtig trappenhuis dat bestaat uit beton en hout.

IMG_0156

Bibliotheken veranderen van functie. Het lenen van boeken daar gaat het toch om? Ja, dat kan nog steeds, maar bij elke moderne biep krijg ik het idee dat het een soort stedelijke huiskamer is. Je kunt er prettig vertoeven, studeren en lezen. Dat is wat ik al meteen deze eerste dag zag gebeuren. In dit prachtige gebouw wil iedereen wel verkeren. Dat wordt nog een probleem, net als het parkeren van de fietsen als ook de kunstcursussen en de muziekschool van start zijn…

IMG_0165

De kunst van het heldere denken – Rolf Dobelli

25062013686
Een aardig boekje; heel vlot en luchtig geschreven. Eigenlijk is het een bundeling van columns die in FAZ en in Zwitserland verschenen. Er passeren ruim vijftig denkfouden met als achtergrond wat evolutionaire psychologie die probeert gedrag vanuit oergedrag te verklaren. In berenvellen hadden we de neiging snel te beslissen om te vluchten voor een sabeltandtijger en zo hebben we nog steeds de neiging snel en primair te reageren terwijl dat lang niet altijd de verstandige weg is. Ook Khaneman wordt genoemd. Opnieuw dus aandacht voor intuïtief en snel denken tegenover langzaam en moeizaam denken.

Ons feilbare denken; Thinking, fast and slow – Daniël Kahneman

Dit is een omvangrijk boek over denken, beslissen en het maken van keuzen. Aan de basis staat de idee dat we in ons brein te maken hebben met twee systemen. Die zijn er natuurlijk in de neurologisch aanwijsbare zin maar wel om één en ander te verhelderen. Systeem 1. gaat over snel, ongecontroleerd en intuïtief denken. Systeem 2. is kritischer, zorgvuldiger en lui. Door middel van talloze tests en onderzoeken wordt aangetoond dat we vaak beslissingen nemen gebruik makend van systeem 1. Dat gaat op tot hoog opgeleide lieden aan toe. Het gaat om veel voorkomende denkfouten en het is niet onaardig om daarop gewezen te worden. Een deel van het slordige en snelle denken wordt bestreden met statistisch denken wat ook hoort bij systeem 2. Bij dit deel van de verhandeling moest ik soms wel afhaken; ik kan me er alles bij voorstellen, maar in deze hoek ben ik een en al blinde vlek. Dat neemt niet weg dat het ook voor mij een heel boeiend boek is. Het kan helpen zicht te krijgen op eigen denkvalkuilen. Daarbij kan het helpen om een op te lossen probleem opnieuw te formuleren waardoor het in een ander licht komt te staan (90% kans op herstel of 10% kans op overlijden). Het probleem kan ook in een groter kader worden gepresenteerd; Wat ook meespeelt is dat mensen niet houden van verlies en dus ook niet van een formulering die een ontwikkeling in termen van verlies beschrijft. Wat vaak terugkomt is de neiging van systeem 1. om snel conclusies te trekken op basis van te weinig informatie: What you see is all there is (WYSIATI).

Teggen het einde van het boek gaat het over de waardering die mensen geven aan een vakantie of aan hun hele leven. De schrijver wijst hier op de neiging om te focussen op hoogtepunten en de afloop en niet op de duur.

Lastig in dit verder heel leesbare boek is dat concepten die bijdragen aan het begrijpen van het geheel niet altijd helder worden uitgelegd. Zou het aan de vertaling kunnen liggen? Hoe dan ook; voor iemand die nooit dit soort boeken leest is het een heel bruikbaar boek.

Met dit verhaal doe ik het boek overigens in ernstige mate te kort want het staat boordevol opmerkelijke zaken en loopt bovendien niet leeg wat snel kan gebeuren.

Hier dan nog de Wikilink naar Daniel Kahneman

Dick Swaab – Wij zijn ons brein

Met name het hoofdstuk dat handelt over het feit dat we eigenlijk geen vrije wil hebben was al flink in de kranten besproken. Zodanig dat je bijna zou denken dat het hele boek daarover gaat. Dat is dus niet het geval. Het is een zeer leesbaar en vrolijk boek over de ontwikkeling, de afwijkingen en de ondergang van onze hersenen. Of zoals de ondertitel zegt:’Van baarmoeder tot Alzheimer’.
Voor de liefhebbers passeert er op heel toegankelijke wijze heel wat aan hersenanatomie. Dat moet ook wel want anders valt dit verhaal moeilijk te vertellen. In mijn hersens gaan die termen niet beklijven en ik zou nu moeten kunnen uitleggen waarom eigenlijk niet. Tsja.
Wat me vooral boeide en wat me hopelijk bij zal blijven – in ieder geval tot ook bij mij het aantal hersencellen te drastisch zal zijn afgenomen – zijn de volgende drie onderwerpen:

1. Het feit dat de genen, maar vooral ook het leven in de baarmoeder heel bepalend is voor de ontwikkeling van hersenen en ook het verwerven van afwijkingen. Autisme blijkt in de meeste gevallen in de baarmoeder aanwezig te zijn. Dit is dan ook meestal de reden voor een moeizame bevalling. Zo is de moeizame bevalling niet de veroorzaker van het autisme.

2.Swaab gaat vrij uitgebreid in op hersenen en religie. Heeft hij een Christelijke achtergrond? Dat moet haast wel. Hij trekt hier flink van leer en heel overtuigend wat mij betreft.

3. Dan de passages over de vrije wil. Eigenlijk wilde ik daar niet in mee, maar toch vond ik het verhaal hier helderder dan ik het eerder uit de media had meegekregen. Het is een realistisch verhaal net als het hele boek.

Ja, zoals ik al zei is het ook een vrolijk en grappig boek. Zeer leesbaar en informatief. Het is een belangwekkend verhaal omdat het aantoont hoe tal van kwesties als pedofilie, agressie, autisme, schizofrenie en Alzheimer hersenkwesties zijn en zo ook benaderd moeten worden.