Michiel van Elk – Extase, over de godhelm en andere religieuze experimenten

In godsdiensten gaat het aan de ene kant om het verhaal. Papa, hoe komt het toch dat we nu hier in Babylon wonen? Luister jongen, dat zal ik je vertellen. Lang geleden… Aan de andere kant is daar de beleving, de ervaring, de extase, en dat is waar dit boekje (Boom, Amsterdam 2017) over gaat.

Michiel van Elk is onderzoeker en docent aan de UVA en gebruikt dit boekje ook bij het vak godsdienstpsychologie. Wat bovendien heel geinig is, hij is als kind en jongeling opgegroeid in een soort Pinkstersgemeente, onderdeel van Vineyard. Ondertussen maakt hij hier al lang geen deel meer van uit, hij noemt zich nu agnost, maar heeft wel van binnenuit weet van de grote plaats die ervaringen innemen in dit soort gemeenschappen.

Wat gebeurt er allemaal in ons brein wanneer we worden meegenomen in de extase van een religieuze massa? Wat is het effect van een gebed uitgesproken door een charismatische voorganger vergeleken met zomaar iemand anders die hetzelfde gebed uitspreekt? Hoe kan dat? Overigens gaat dit boek niet alleen over evangelische gemeenschappen (ook over Vedanta, paragnostische zaken, synchroniciteit en meer), maar dat is wel de wereld die de schrijver goed kent en later nader heeft onderzocht. Heel geinig vond ik hoe hij schreef over het spreken in tongen. Hij doet het nog steeds wel eens en moet constateren dat het, ook al gaat het niet gepaard met gelovigheid, nog steeds een goed gevoel oplevert. Sterker, hij ontdekte dat de tongentaal van iemand afkomstig uit dezelfde gemeenschap sterke overeenkomsten had.

Doel van het boek lijkt niet te zijn om gelovigheid psychologisch weg te redeneren. Het is eerder een pleidooi voor het toelaten van gevoel, intuïtie en misschien wel extase omdat mensen er vaak gelukkiger van worden. Of zoals de laatste zin luidt: En dit boek laat zien dat zo’n houding [ van veel willen voelen en ervaren] lang zo gek nog niet is: piekervaringen, waarbij je boven jezelf uitstijgt en alles in een breder perspectief ziet, maken ons uiteindelijk een beter mens.

Met deze korte opmerkingen doe ik dit boek ernstig te kort. Ik ben er ook maar heel kort mee bezig geweest, maar wilde toch een notitie maken om het sowieso niet te vergeten. Wat natuurlijk heel aardig zou zijn is om met de inzichten van dit boek frist te kijken naar de periode van de reformatie waar ik immers mee bezig ben…

Advertenties

Eemhuis

Het viel even niet mee om de goede website te vinden. Dat kwam omdat ik op zoek was naar Reutelings. Dat levert best wat op maar niet de architecten van het Eemhuis te Amersfoort. Ik had moeten zoeken naar Neutelings-Riedijk, de architecten van Beeld en Geluid, Het Rozet in Arnhem en dus ook van het Eemhuis waar de biep, het archief, Kade (Kunst aan de Eem) en Scholen in de Kunst in gaan zitten. Die biep is dus vandaag geopend en ik ben na het werk een kijkje gaan nemen. Nu had ik op de site van Neutlings-Riedijk al wel eens een impressie gezien van hoe het eruit zou gaan zien, maar ik was bij binnenkomst toch verbluft. De entree is pretentieloos en des te groter dus de verrassing. Bij binnenkomst staat men pardoes in een enorme hal die omhoog loopt en waarvan de wanden naar elkaar toe komen hoe hoger de vloer wordt. Eigenlijk is het een soort tribune met iets van 5 niveau’s. Dat is de ruimte waar de tijdschriften en de kranten zijn en dus ook de plekken om lekker te lezen of te studeren. Aan de zijkanten van deze hal is de eigenlijke boekenverzameling neergezet. Vanuit de hal kijk je door een aantal grote houten kozijnen, de vloer is trouwens ook van hout, dit gedeelte binnen. Het plafond is van metaal met allemaal halve ballen erin. De structuur die ook aan de buitenkant zichtbaar is als bovenlaag van het gebouw. Hier is de afdeling van Scholen in de Kunst gevestigd. Ik kwam er via een prachtig trappenhuis dat bestaat uit beton en hout.

IMG_0156

Bibliotheken veranderen van functie. Het lenen van boeken daar gaat het toch om? Ja, dat kan nog steeds, maar bij elke moderne biep krijg ik het idee dat het een soort stedelijke huiskamer is. Je kunt er prettig vertoeven, studeren en lezen. Dat is wat ik al meteen deze eerste dag zag gebeuren. In dit prachtige gebouw wil iedereen wel verkeren. Dat wordt nog een probleem, net als het parkeren van de fietsen als ook de kunstcursussen en de muziekschool van start zijn…

IMG_0165

De kunst van het heldere denken – Rolf Dobelli

25062013686
Een aardig boekje; heel vlot en luchtig geschreven. Eigenlijk is het een bundeling van columns die in FAZ en in Zwitserland verschenen. Er passeren ruim vijftig denkfouden met als achtergrond wat evolutionaire psychologie die probeert gedrag vanuit oergedrag te verklaren. In berenvellen hadden we de neiging snel te beslissen om te vluchten voor een sabeltandtijger en zo hebben we nog steeds de neiging snel en primair te reageren terwijl dat lang niet altijd de verstandige weg is. Ook Khaneman wordt genoemd. Opnieuw dus aandacht voor intuïtief en snel denken tegenover langzaam en moeizaam denken.

Ons feilbare denken; Thinking, fast and slow – Daniël Kahneman

Dit is een omvangrijk boek over denken, beslissen en het maken van keuzen. Aan de basis staat de idee dat we in ons brein te maken hebben met twee systemen. Die zijn er natuurlijk in de neurologisch aanwijsbare zin maar wel om één en ander te verhelderen. Systeem 1. gaat over snel, ongecontroleerd en intuïtief denken. Systeem 2. is kritischer, zorgvuldiger en lui. Door middel van talloze tests en onderzoeken wordt aangetoond dat we vaak beslissingen nemen gebruik makend van systeem 1. Dat gaat op tot hoog opgeleide lieden aan toe. Het gaat om veel voorkomende denkfouten en het is niet onaardig om daarop gewezen te worden. Een deel van het slordige en snelle denken wordt bestreden met statistisch denken wat ook hoort bij systeem 2. Bij dit deel van de verhandeling moest ik soms wel afhaken; ik kan me er alles bij voorstellen, maar in deze hoek ben ik een en al blinde vlek. Dat neemt niet weg dat het ook voor mij een heel boeiend boek is. Het kan helpen zicht te krijgen op eigen denkvalkuilen. Daarbij kan het helpen om een op te lossen probleem opnieuw te formuleren waardoor het in een ander licht komt te staan (90% kans op herstel of 10% kans op overlijden). Het probleem kan ook in een groter kader worden gepresenteerd; Wat ook meespeelt is dat mensen niet houden van verlies en dus ook niet van een formulering die een ontwikkeling in termen van verlies beschrijft. Wat vaak terugkomt is de neiging van systeem 1. om snel conclusies te trekken op basis van te weinig informatie: What you see is all there is (WYSIATI).

Teggen het einde van het boek gaat het over de waardering die mensen geven aan een vakantie of aan hun hele leven. De schrijver wijst hier op de neiging om te focussen op hoogtepunten en de afloop en niet op de duur.

Lastig in dit verder heel leesbare boek is dat concepten die bijdragen aan het begrijpen van het geheel niet altijd helder worden uitgelegd. Zou het aan de vertaling kunnen liggen? Hoe dan ook; voor iemand die nooit dit soort boeken leest is het een heel bruikbaar boek.

Met dit verhaal doe ik het boek overigens in ernstige mate te kort want het staat boordevol opmerkelijke zaken en loopt bovendien niet leeg wat snel kan gebeuren.

Hier dan nog de Wikilink naar Daniel Kahneman

Dick Swaab – Wij zijn ons brein

Met name het hoofdstuk dat handelt over het feit dat we eigenlijk geen vrije wil hebben was al flink in de kranten besproken. Zodanig dat je bijna zou denken dat het hele boek daarover gaat. Dat is dus niet het geval. Het is een zeer leesbaar en vrolijk boek over de ontwikkeling, de afwijkingen en de ondergang van onze hersenen. Of zoals de ondertitel zegt:’Van baarmoeder tot Alzheimer’.
Voor de liefhebbers passeert er op heel toegankelijke wijze heel wat aan hersenanatomie. Dat moet ook wel want anders valt dit verhaal moeilijk te vertellen. In mijn hersens gaan die termen niet beklijven en ik zou nu moeten kunnen uitleggen waarom eigenlijk niet. Tsja.
Wat me vooral boeide en wat me hopelijk bij zal blijven – in ieder geval tot ook bij mij het aantal hersencellen te drastisch zal zijn afgenomen – zijn de volgende drie onderwerpen:

1. Het feit dat de genen, maar vooral ook het leven in de baarmoeder heel bepalend is voor de ontwikkeling van hersenen en ook het verwerven van afwijkingen. Autisme blijkt in de meeste gevallen in de baarmoeder aanwezig te zijn. Dit is dan ook meestal de reden voor een moeizame bevalling. Zo is de moeizame bevalling niet de veroorzaker van het autisme.

2.Swaab gaat vrij uitgebreid in op hersenen en religie. Heeft hij een Christelijke achtergrond? Dat moet haast wel. Hij trekt hier flink van leer en heel overtuigend wat mij betreft.

3. Dan de passages over de vrije wil. Eigenlijk wilde ik daar niet in mee, maar toch vond ik het verhaal hier helderder dan ik het eerder uit de media had meegekregen. Het is een realistisch verhaal net als het hele boek.

Ja, zoals ik al zei is het ook een vrolijk en grappig boek. Zeer leesbaar en informatief. Het is een belangwekkend verhaal omdat het aantoont hoe tal van kwesties als pedofilie, agressie, autisme, schizofrenie en Alzheimer hersenkwesties zijn en zo ook benaderd moeten worden.