Julian Barnes – The noise of time

Een fijn klein boekje, een biografische novelle noem ik het maar. Barnes heeft zich grondig verdiept in het leven van shostakovitsj en verwijst in dit verband naar Wilson (Shostakovitsch: A life remembered (1994; revised edition 2006) en Volkov (Testimony: The memoirs of Shostakovich[1979]) Hij heeft echter niet opnieuw een biografie geschreven maar een boek waarin we als lezer veel meer onder de huid van de componist komen.

De structuur is helder. Rond drie grote gebeurtenissen in het leven van de componist maken we als lezer de bespiegelingen, twijfels en angsten van de componist mee. Eerst is er het dieptepunt van 1936 wanneer na aanvankelijk succes de opera Lady Macbeth of Mtsensk dit werk door de partij wordt afgebrand en Shostkovitsj daardoor voor zijn leven moet vrezen. We zitten dan in de tijd van de grote terreur van Stalin. In het volgende deel, On the plane, staat een bezoek aan de VS centraal. De oorlog is voorbij, Shostakovitsj is internationaal steeds beroemder aan het worden en nu maakt hij deel uit van een groep Sovjetkunstenaars. Het wordt een drama. In het laatste deel rijdt hij rond in een auto met chauffeur en laat hij zijn gedachten gaan. Lenin found music depressing. Stalin thought he understood en appreciated music. Khrushchev despised music. What is the worst for a composer? Hier zitten we dus na de dood van Stalin in de laatste fase van het leven van Shostakovitsj die min of meer gedwongen wordt om lid te worden van de partij en voorzitter wordt van de componistenbond. Pijnlijk, want nu moet hij te meer, om te kunnen blijven werken rare partijtaal blijven uitslaan. Het boek gaat dus ook over meedoen, opportunisme, angst, lafheid en schuldgevoel. In deze novelle kan Barnes op een manier te werk gaan die voor een biograaf ondenkbaar is en dat maakt het tot een prachtig boek. What could be put up against the noise of time? Only that music which is inside ourselves – the music of our being – which is transformed by some into real music.

Maar ja, een romanschrijver die aan de haal gaat met de biografie van Shostakovitsj, wat heb je daar nu aan wanneer je ook serieus iets meer wil begrijpen van het leven van deze componist? Om daar achter te komen heb ik ook een echte biografie gelezen: Sjostakovitsj door Krzystof Meyer. Het is de vertaling van Willem Bruls uit 1996, uitgegeven door Olympus. Een degelijke biografie met aandacht voor de politieke ontwikkelingen, het leven van de componist en de composities.

Mijn conclusie: Het boek van Barnes is een prima en fijne inleiding voor iedereen die meer wil weten over Shostakovitsj en ook nog eens een prachige novelle wil lezen.

Accordeonpraatjes

|Mijn knoppenaccordeon b-griff is nooit onderhouden. Ik ben dus vandaag naar van Willigen in Barneveld gefietst om het instrument daar achter te laten voor een beurt. Ik kom daar niet heel vaak, de laatste keer moet zeker zeven jaar geleden zijn geweest. Alle reden om een praatje te houden. zo begreep ik dat:

  • Het aantal B- griff spelers afneemt. Het is letterlijk een uitstervend fenomeen. Sterker, de verkoper had nog niet eerder zo’n jeugdige (ha, ha) knoppenspeler ontmoet. Dat was mogelijk wat overdreven, maar dan nog steeds opmerkelijk.
  • C- Griff is wel gepropageerd, dat zou voordelen hebben bij heel deftige instrumenten zodat je de melodie en bas- kant kunt wisselen.
  • Het zo blijkt te zijn dat B- griff spelers vooral in Nederland zitten en ergens ver weg in Rusland. Verder wordt er in andere systemen gespeeld.
  • Hij meer wist over de accordeonzaak uit Amsterdam. Ik vertelde dat ik mijn eerste accordeon, de Paolo Soprano, had gekocht in Amsterdam. Ha, zei de verkoper, bij Jan Timmermans op de Bilderdijkstraat. Die straatnaam herkende ik in deze context. Dat moest ‘m dus inderdaad zijn. Hij vertelde dat de zaak in 1989 ten onder is gegaan omdat er een groot bedrijfspand was betrokken met veel personeel (en misschien ook wel omdat heer Timmermans te veel vrouwen moest onderhouden). Op een site met herinneringen aan Amsterdam kwam ik de volgende anonieme tekst tegen: Dag Leo, Wat apart, heel toevallig kom ik op deze site en kom de naam Timmermans tegen. Ik ben boven de accordeonwinkel op nr, 138 geboren en opgegroeid. Ik heb daar ruim 20 jaar gewoond. Mijn opa heeft nog een tijd beneden bij Timmermans gewerkt, ik denk dat jouw overgrootvader toen de eigenaar was met later zijn zoon Jan en er liep nog een Ad rond maar was geen familie, geloof ik. Later hebben ze ook nog een platenzaak gehad op nr. 140 die jouw overgrootmoeder runde. Frits Kemper woonde met zijn gezin op 136 1hoog naast ons. Ik denk, dat jouw vader mijn buurjongen was maar ik had daar geen contact mee, hij was een stuk jonger dan ik.
    Leuk ineens al die herinneringen, die weer boven komen.
    Overigens kom ik ook nr. 36 tegen als adres van de winkel.

Erik Scheerder – Singing in de brain (light)

Een heel vrolijk boekje over muziek en de hersenen, een light-versie van een uitgebreider werk. Het gaat erover hoe muziek werkt in het hoofd, welke onderdelen van het brein erbij betrokken zijn. Dat zijn er heel veel en bovendien komt en dopamine vrij. Wanneer dan, en in welke situatie?

Er worden heel veel onderzoeken genoemd en heel veel gevallen waarin muziek een verbetering bracht. Bij dementie, bij pijn, bij parkinson, in het onderwijs, enz.

Een groot en luchtig pleidooi voor meer muziek en muziektherapie in meer situaties. Reuze interessant en lollig bovendien.

Live

De radio aan; ik was in afwachting van het Kerstconcert. Niet omdat het een Kerstconcert was, maar omdat de vierde van Mahler gespeeld zou worden door het Concertgebouworkest onder leiding van Jansons. Mahler met kerst, dat roept iets op van lang geleden. Enfin, ik zat dus klaar, de DAB + radio was aan en aangesloten op onze Bose- boxjes, een investering van nog geen honderd euro van een paar jaar geleden en wat ik hoorde was niet het gebruikelijke geleuter van de Radio4- presentator van dienst maar de zaal zelf. Minuten lang hoorde het gerommel in de zaal. Er kwamen mensen binnen en er zaten musici op het podium een beetje in te spelen. Een paar violisten speelden hoge snelle loopjes vast met lastige positiewisselingen en onverwachte intervallen. Dwars daar doorheen toeterde een trompettist een Mahler- flard terwijl ik op de achtergrond onbestemde geluiden hoorde van de contrabassen. Zouden ze het door hebben, is er iets mis met verbindingen? Heeft iemand een schakelaartje of een stekkertje vergeten. Het was geweldig maar stopte abrupt en ging over in een opname van een lied van Mahler voor sopraan en piano. Jammer. Toen het lied uit was begon het geleuter alsnog en daarna gelukkig de symfonie.

Live- concerten op de radio zijn wel extra bijzonder. Er gaan kleine dingen mis, in dit geval waren er af en toe ongelijkheden. Na het tweede deel werd er geklapt, elke maat die uit de radio komt is eigenlijk een verrassing ook al gaat het om muziek die al honderd jaar oud is en alleen al in het Concertgebouw vreselijk vaak is gespeeld. Toch is het bijzonder, spannend, hier kan geen CD, mp3 of youtube tegenop.

Canto Ostinato

IMG_0432
Vorig jaar kwam er bij Balans dit bijzondere boek uit samengesteld en deels geschreven door Wilma Rek. Het bestaat uit een interview met Simeon ten Holt, uitleg over de canto en opmerkingen van Canto- spelers en liefhebbers. Dan is er nog de weergave in keurig handschrift van de oerversie die toen Perpetuum heette en de gedrukte versie of een deel ervan om een indruk te krijgen. Er zit een CD bij met de opname van Sandra en Jeroen van Veen en ook nog een DVD. Ik kwam het boek in de biep tegen en heb me er kostelijk mee vermaakt terwijl de CD aan stond. Het boek gaat dus vooral over de Canto Ostinato, maar zeer zeker ook over ten Holt en ander werk van hem. Daarnaast over wat het stuk bij mensen te weeg heeft gebracht.

Pascal Mercier – De Pianostemmer

Een roman uit 1998 die in 2008 in het Nederlands is uitgekomen bij de Wereldbibliotheek. De Nachttrein naar Lissabon had ik jaren terug al eens gelezen. Dat vond ik een mooi boek hoewel het wel wat leegliep naar mijn idee.

Dit is een mooi boek dat wel wat dunner had gekund. Een tweelingbroer en zus schrijven elkaar schriften vol over hun leven en hun ouders. Die ouders zijn dan overleden nadat ze een operazanger – de echte vader van de tweeling –  tijdens een voorstelling in Berlijn hebben doodgeschoten. Eerst lijkt het erop dat de vader dat heeft gedaan. De moeder blijkt te hebben geschoten. De vader is vermaard pianostemmer en schrijver van opera’s die nooit zijn uitgevoerd. De moeder was ballerina maar na een ongeluk en door de morfine een zieke vrouw geworden. Welnu, dit is misschien wel de kern van de plot, maar er hangt nog van alles aan. Het is een knap boek maar te lang. Er staat gewoon te veel ballast in  en te vaak laat hij mensen op twee gedachten hinken om dan toch een keus te maken. Dat is misschien wel levensecht, maar wordt op zeker moment wel vermoeiend. De vader heeft als laatste een opera geschreven naar aanleiding van Michael Koolhaas, de novelle van von Kleist. Er is een overeenkomst tussen die twee en zo speel Kohlhaas een grote rol in het boek wat wel mooi is.

BWV 158 en 180

Dat was contrabassen in A. 180 is een rare; het begint met een recitatief en dan is er een prachtige aria voor ik meen de bas met soloviool en continuo. De hele cantate is overigens verder alleen met continuo. Na de aria volgt er nog een recitatief en met een resoluut koraal is de kantate uit.

BWV 180, Schmücke dich, o liebe Seele, is veel uitgebreider met strijkers, hobo’s, blokfluiten en dwarsfluit. In de sopraan aria zit zelfs een piccolo-cello. Daar speelt de Cb dus gewoon continuo en de piccolo riedelt daar dan doorheen. Heel mooi. Een beetje lastig dat ik dit deel en deel 5 pas tijdens de enige repetitie onder ogen kreeg…