Diarmaid Macculloch – Roformation; Europe’s house devided 1490-1700

Een dikke Penguin met betrekkelijk kleine lettertjes. Desalniettemin een prachtig boek uit 2003. Eigenlijk is het een geschiedenis van Europa in de 16e en 17e eeuw met wat extra aandacht voor reformatie en contra-reformatie. Het is niet mogelijk naar Europa in deze periode te kijken zonder ook naar wat er in de kerken gebeurde omdat de kerk, komend uit de Middeleeuwen, gewoon een enorm belangrijke rol speelde. Of je het leuk vind of niet, je kan er niet omheen.

In dit boek ga je er zeker niet omheen, maar dat maakt het niet tot saaie stof. Deze Macculloch kan het allemaal smaakvol en soms grappig vertellen en probeert het beeld heel breed te houden. Dat begint al met het voorspel. Natuurlijk noemt hij Wiclyfe en Hus – ik wist niet dat er een link was tussen deze bewegingen – maar hij noemt ook andere hervormingsneigingen binnen de kerk van vóór 1517. Bij het voorspel hoort ook de renaissance, de pest, de strijd tegen het Ottomaanse rijk en de Islamangst.

En dan is er aandacht voor de politiek, de Habsburgers met Karel V en Philips II, Engeland met Hendrik de VIII, zijn opvolgers waar onder Elisabeth I en Jacobus, de tijdgenoot van Shakespeare en de man van de King James Version. Frankrijk en de Hugenoten komen natuurlijk aan bod met de Bartelomeüsnacht (1572), het edict van Nantes (1598) en het einde ervan onder Lodewijk XIV.

Het aardige is dat de focus niet op de Nederlanden ligt, maar er is toch ook veel gedetailleerde aandacht voor de rol die deze streek speelde. Zo was Amsterdam samen met Londen toch wel een plaats waar je terecht kon met rare meningen, uiteraard tot op zekere hoogte en afwijkende sexuele voorkeuren. En dat brengt me tot het laatste deel van het boek, Patterns of life, waarin het levensgevoel aan de orde komt en dus ook – naast merkwaardige heksenmanie – sexualiteit.

En dan heb ik het nog niet gehad over ontwikkelingen in Polen en Transsylvanië, over de Dertigjarige oorlog, de grote invloed van Erasmus, de synode van Dordrecht, de anabaptisten, Cromwell, de Toestanden in Spanje, Schotland en Ierland of de nieuwe koloniën in wat later de VS is geworden…

Dan nog een toevoeging een paar maanden nadat ik dit boek uit had. In het Amsterdamse ABC trof ik Christendom destroyed; Europe 1517-1648, door Mark Greengrass. Ik ben er bladerend en lezend doorheen gegaan. Het is duidelijk dat dit boek voor een groot deel over dezelfde periode gaat. Natuurlijk is het ook weer anders, worden er andere details besproken en zo is het een heel prettige aanvulling.

Advertenties

Luc Panhuysen – De ware vrijheid; De levens van Johan en Cornelis de Witt

Een biografie over de gebroeders de Witt, over de Nederlanden, een soort wiebelige EU in de tweede helft van de 17e eeuw, die uitmondt in het Rampjaar, 1672. De titel is ronduit raak. Het was ‘De Ware Vrijheid’ waar het Johan de Witt en zijn medestanders om ging. Een staatsbestel vrij van een monarch. Maar ja, laten we maar even zeggen, het volk wilde graag een sterke leider. Immers, onder een sterke leider uit het huis van Oranje was er de opstand tegen de Spanjaarden geweest. Johan wist door besluiten van de Staten Generaal te voorkomen dat de jonge prins Willem III, zijn vader was in zijn kindertijd overleden, zomaar tot stadhouder of legeraanvoerder gebombardeerd kon worden. Daar was al een heel gelobby voor nodig.
Ondertussen was er de buitenlandse politiek met vooral dreigingen. Er passeerden zee-oorlogen met Engeland (met als hoogtepunt de verschalking van de Engelse vloot bij Chatham in 1667 en verder vooral dieptepunten) en Frankrijk werd onder leiding van Lous XIV een bedreiging. Zeker toen er een verbond met Engeland ontstond. Met de inval van Frankrijk,Keulen en Münster én de oorlog ter zee tegen Engeland werd de roep om een sterke leider alleen maar luider en de behoefte aan zondebokken groter. Die waren voor handen. Immers, deze hele ellendige situatie was toch overduidelijk de schuld van die broeders uit Dordrecht? Cornelis werd ervan beschuldigd een aanslag op de prins te beramen en werd opgesloten in Den Haag. Toen er eindelijk een vonnis was – o.a. verbanning uit Holland – kwam Johan die zelf maanden daarvoor een aanslag maar net had overleefd, naar de gevangenpoort om hem op te halen. Buiten was een enorme menigte die door geen overheid werd tegengehouden. Het resultaat was een lynchpartij die het einde betekende van een bijzondere periode.

Tekenend voor de tijd vond ik naast veel andere dingen de gevoeligheid voor hoeden afnemen of niet, vlagincidenten en, jawel, koetsincidenten. Allemaal trots- en lange-tenen-zaken.

Prachtig vond ik de controle die er in Dordrecht geregeld plaatsvond van de emmers die men bezat. Die emmers mochten niet lekken ivm eventuele brandbestrijding. Dus zette iedereen op de afgesproken dag een emmer gevuld met water aan de weg…