Murat Isisk – Wees onzichtbaar

Ineens kom ik de naam Murat Isik regelmatig tegen tot in plaatselijke media aan toe. En toevallig heb ik nu zijn tweede boek gelezen, de roman over de Bijlmer. Net als het eerste boek, Verloren grond, is ook deze roman sterk biografisch, maar de schrijver wist mij ook wel op het verkeerde been te zetten.

Verloren grond eindigt wanneer een verarmd berooid boerengezin zich vestigt in Izmir. Ouders, twee broers en een zus. In deze roman gaat het over één van de twee broers. Het lijkt wel of de karakters van de broers nu zijn omgewisseld en de bedachtzame teruggetrokken broer is ontwikkeld tot een zelfzuchtig communistisch projectiel.

Deze Harun is jong getrouwd en laat moeder en jonge kinderen achter om zich in Hamburg te vestigen. Moeder en kinderen komen wat later ook en het blijkt een flop. Zo reizen ze door richting Amsterdam en belanden ze in de Bijlmer, in Fleerde. Het verhaal wordt verteld door de dan nog jonge zoon en gaat zowel over de Bijlmer als over zijn jeugd in een problematisch gezin. Nou ja, een gezin met een problematische vader die geen tegenspraak duldt, de handen los heeft zitten, de uitkering vergokt en verzuipt en niet aanspreekbaar is op zijn gedrag. Gevolg is dat de moeder werk zoekt en zowaar carrière zal maken als voedingsassistente in het AMC.

Het gaat dus over de Bijlmer, over de vader, over de wijk en over migrant zijn in die wijk en in Nederland. De verteller gaat dankzij dreigingen van Harun op school VWO doen en wordt daar de eerste jaren gepest. Dan verschijnt er een andere Turkse jongen in de klas, Kaja, en ze worden vrienden. Kaja is wat de verteller niet is. Vrij en niet bang.

Als de verteller rechten studeert op de UVA gaan ze eindelijk verhuizen naar Reigerbos. De Bijlmer gaat op de schop en zo eindigt het boek wanneer de verteller terug is in de wijk om te zien wat er nog staat en wat totaal vernieuwd is.

Het boek is zo geschreven dat het niet meevalt om het weg te leggen. Het leest makkelijk, maar geeft toch te denken. Bijvoorbeeld over de vraag of dit literatuur is. Dat komt omdat ik aanvankelijk de indruk kreeg dat het niet meer dan een smaakvolle vertelling is. Ondertussen neig ik ertoe om te erkennen dat er meer aan de hand is en dat het winnen van de Librisprijs misschien wel heel terecht was.

 

Advertenties

Murat Isik – Verloren grond

Een treurige roman uit Turkije. Het begint in het dorpje Sobyan in het Oosten van het land waar Zaza wonen. Zaza spreken Zazaki. Het verhaal wordt verteld door Mehmet, zoals hij door een verturkingactie was gaan heten. Het gezin leeft van extensieve veeteelt en bestaat uit ouders een oudere broer en een jonger zusje. Het gezin is groter geweest, maar er zijn kinderen jong overleden.

Op een dag krijgt de vader een zware steen op zijn scheenbeen terwijl hij iemand met bouwen aan het helpen was. Hij wordt gespalkt door Atilla de slager die het op zijn vee heeft gemunt. Het been is veel te strak afgebonden en zo komt hij in het ziekenhuis van Mouce als het al te laat is. Het been wordt afgezet, ze verkopen het vee aan Atilla voor te weinig geld en zonder dat het beloofde bedrag wordt betaald en vertrekken naar het geboortedorp van de vader.

Daar zijn ze helemaal niet welkom en dreigen ze weggepest of vermoord te worden. Dan wordt het dorp getroffen door een aardbeving en verandert de sfeer iets. Via de regering krijgen ze geld en zo vertrekken ze naar Izmir, waar ze via een relatie van een oom in een huisje kunnen wonen.

Yusef, de oude broer, was altijd al tegendraads en raakt aan de drank waardoor het gezin opnieuw in de problemen dreigt te komen.

En zo ben ik als lezer ineens in het Turkije van de jaren 60 geweest, wat me trouwens niet in het bijzonder enthousiast heeft gemaakt voor het land. De heftige omgang van mensen onderling is echt anders in deze roman, anders dan ik het gewend ben en gewenst vind. waar ik mee blijf zitten is of dit literatuur is. Dat is lastig, want dan moet ik dus meteen gaat zeggen wat dan wél literatuur is en moet het gaan over stijl, thema’s en gelaagdheid. Ach, wat doet het er toe? Misschien geen literatuur, wel een mooi boek.

Ishiguro – Never let me go

Een herinnering van Kathy aan haar jeugd in Hailsham, de tijd daarna in de Cottages en haar carrière als ‘carer’ voordat ook zij donor zal worden.
Het wordt langzaam duidelijk hoe de wereld in elkaar zit. Er worden klonen gemaakt met als doel donor te worden voor de burgers van het land tot ze op zijn. Het experiment van Hailsham was bedoeld om het allemaal wat humaner te doen.

In een rustig tempo wordt er verteld over Ruth en Tommy met wie Kath het meest omgaat. Met Ruth heeft ze een intense maar ook ingewikkelde verhouding en met Tommy eigenlijk ook maar dan op een heel andere manier. De schrijver weet op prachtige wijze de subtiliteiten in de menselijke omgang en overwegingen weer te geven.

Een boek over verloren jeuged, dood en sex, maar ook een methafoor voor de dingen waar de samenleving niet zonder kan waarvan herkomst of gevolgen worden weggehouden van het publiek (overconsumptie, vliegen, vlees eten, enz). Je raakt er aan gewend en kan niet zonder zoals in de roman de uit klonen gekweekte donors.

Een boek uit 2005 waarvan de titel verwijst naar een song die een rol speelt in het geheel.

Anatoli Rybakov – Het Zware zand

Het aardigste aan dit boek is hoe ik er aan kwam. Dat ging zo. We waren in Rotterdam en werden door onze dochter gewezen op De Leeszaal, een prettige plek waar inderdaad gelezen kan worden, waar koffie wordt geschonken, waar geen toilet was en waar je een boek mocht uitzoeken en meenemen. Geweldig. Daar stuitte ik op dit boek. Ik kende de titel Kinderen van de Arbat waar ik al nieuwsgierig naar was en nam Het zware zand mee.

We zijn er al voorlezend mee begonnen. Het is op zich goed geschreven, er hangt een soort meligheid omheen. De ik-persoon vertelt over hoe het is gekomen. Dat begint bij een grootvader, arts in Zwitserland. Twee van zijn zoons zijn ook arts en de derde blijft tijdens een reis naar Oekraïne aan. een prachtig Joods meisje hangen. Hij wordt geen arts maar uiteindelijk schoenmaker net als zijn schoonvader.

Heel rustig, traag is een beter woord, wordt verteld hoe de Russische familie in elkaar steekt, wat ze ondernemen, hoe de ik-persoon een gezin sticht. Het boek sleept zich voort.

Van de flap weet ik dat we te maken zullen krijgen met sovjet toestanden en vervolgens nazi-onderdrukking. Zover hebben we het niet gered. We hebben er de brui aan gegeven en er moet heel wat gebeuren wil ik een nieuwe Rybakovpoing doen.

Bill Bryson – Shakespeare

In 2007 kwam bij Harperpress Brysons boekje over Shakespeare uit. Was er nog niet genoeg geschreven over deze man uit Stratford? Nou, dat misschien wel, maar of er al zo’n degelijke, maar vooral ook geinige en goed geschreven introductie tot Shakespeare bestond? Ik waag het te betwijfelen.

Het boek deed me denken aan het Bachboek van Maarten ’t Hart. Ook een prima introductie geschreven door een deskundige fan. En dan de overeenkomt tusen Bach en Shakespeare: Over beide kunstenaars is als het erop aankomt naast hun werk vrijwel niets bekend. Nou ja, wat snippertjes. Er zijn geen brieven, geen dagboeknotities, ook niet van tijdgenoten, louter wat zakelijke gegevens en dingetjes van de burgerlijke stand en zo. Door de tijd heen is er dus rond Shakespeare van alles verzonnen wat in deze tijd is teruggesnoeid tot wat we nu weten: vrijwel niets.

Bryson heeft het dus over de tijd van Shakespeare. Een onrustige tijd waarin Elisabeth koningin was nadat er met haar zus Mary een Katholieke periode was geweest. In deze tijd was het heel lastig, eerlijk gezegd ronduit gevaarlijk om belijdend Katholiek te zijn. Een tijd ook waarin buiten het centrum van de stad het ene na het andere theater werd gebouwd. Zoiets bestond er nog niet. Het was een periode waarin heel veel mensen theaters bezochten en er heel veel stukken werden geschreven. Er bestond een enorme concurrentie en Shakespeare, die deel uitmaakte van the Chamberlaine’s men (Ten tijd van James gingen ze the King’s men heten) zorgde voor een goed deel van de productie.

Natuurlijk is er behalve voor de historische context aandacht voor de stukken, de stijl en eigenlijk het unieke talent van Shakespeare. Wil je je in Shakespeare verdiepen dan is dit een prima startpunt. Lijkt mij.

 

Naomi Klein – De Shockdoctrine

Als je iemand door een cocktail aan marteling zijn orientatie op de eigen persoon afneemt kan je van alles met hem of haar beginnen. Dat was de ontdekking die in de jaren ’70 van de vorige eeuw verder werd onderbouwd.

Dit bleek ook van toepassing op staten. Organiseer een toestand van shock door een combinatie van geweld en economische verwarring en je kunt een programma van deregulering, privatisering en bezuiniging doorvoeren. Dit is wat er met steun van economen uit Chicago (volgelingen van Milton Friedman van de ‘Chicago school’) plaatsvond in Chili en Argentinië, maar later ook in het Rusland van Jeltsin.

Dit boek (2007) geeft een grondig verslag van hoe dit in deze landen in zijn werk ging en daarna in Indonesië en uiteindelijk in Irak. Daarnaast is er aandacht voor de momenten dat er een ramp was, zoals de Tsunami, 9-11 en Kathrina, en hoe overheden soms onder invloed van de Chicago boys zoals Cheyney en Rumsvelt van de situatie gebruik maakten door hun agenda door te drijven.

In Irak hebben de VS de agenda van de privatisering doorgevoerd. Op het leger was bezuinigd terwijl er bedrijven meekwamen voor logistiek en beveiliging. Bedrijven die vaak in handen waren van Cheyney- achtige lieden die hier schurftig rijk van zijn geworden. Iets dergelijks is ook in Israël gebeurd. Het land is specialist geworden in beveiligingssystemen en veel bedrijven hebben er belang bij dat er geen definitieve vrede komt met de palestijnen.

Ik vind dit een heftig, verhelderend en onthullend boek. Op de achterkant van de Nederlandse editite staat: ‘Het beste boek om de economische crisis te begrijpen’. Dat moet een ingeving van de uitgever zijn geweest Ik zou eerder zeggen: ‘Het boek om de wereld van 1970 tot 2007 te begrijpen.’ Dat dekt de lading natuurlijk ook niet, maar ja, ik ben geen flaptekstschrijver…