Svetlana Alexijevitsj – Het einde van de rode mens; leven op de puinhopen van de Sovjet-Unie

Inderdaad, een kennismaking met de Nobelprijswinnares van het jaar 2015. Ik had nog nooit van deze (ondertussen) Wit-Russische auteur gehoord en dat gold en geldt denk ik voor meer mensen. Alexijevitsj schrijft geen romans, wat we hier hebben is een uitwerking van een hele reeks interviews. Gesprekken met mensen uit de voormalige Sovjet-Unie over hun land, over hoe ze zich verhouden tot hun verleden, over hun leven in de Sovjet-Unie, de Gorbatsjov- tijd, de omwentelingen van ’91 en ’93 en wat er daarna gebeurde. Geen gesprekken met historici of analisten, nee, heel persoonlijke verhalen van burgers.

Ik moest denken aan de Goelag Archipel van Solsjenitsjin. Ook geen roman, ook eerder een uit de hand gelopen journalistiek werk waarin velen aan het woord komen over die verschrikkelijke kampen ver weg in SiberiĆ«. Alexijevitsj noemt het boek meermalen. Ik had altijd ‘De Goelag Archipel’ onder mijn arm en sloeg die dan meteen open. Op mijn ene arm een zieltogend kind en in mijn andere hand Solzjenitsyn. Boeken veranderden ons leven. Dat was onze wererld.

Wij hebben, als we iets ouder zijn ten minste, de periode die beschreven wordt ook deels meegemaakt vanuit Westers perspectief. De Breznjev- tijd, Andropov en Tsjernenko en toen Gorbatsjov, het uiteenvallen van het Sovjet-rijk, Jelsin en Poetin. De mensen die in dit boek aan het woord komen kijken verschillend terug op deze tijd. Toch zijn er veel die met weemoed en liefde terugdenken aan de Sovjet-Unie. Sommigen zien een tijd van warmte, gemeenschap en boeken. Anderen zien wel degelijk de wrede kanten van het regime. Wat ze erna kregen was ook wreed. Ineens kwamen ze in een kapitalistisch ieder voor zich universum, dat meedogenloos en hard bleek.

Een bundeling interviews dus waarvan ik verbaast was dat het een Nobelprijs had opgeleverd. Ook ben er ook blij mee, want eerlijk is eerlijk, zonder die prijs was dit boek misschien nooit in het Nederlands vertaald en had ik het dus nooit gelezen. En nu? Toch Solzjenitsyn weer eens opzoeken.